Zdrowie odżywianie

Potrzeby żywieniowe człowieka – Zapotrzebowanie na energię

Do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, czyli odpowiedniego przebiegu wszystkich procesów życiowych, niezbędne jest pobieranie przez organizm energii, której jedynym źródłem jest energia chemiczna pochodząca ze spożytego pokarmu. Energia ta, uwalnia się w procesie utleniania produktów degradacji pobranych składników odżywczych tj. białek, węglowodanów i tłuszczów, a następnie przekształca się w energię wysokoenergetycznych wiązań fosforanowych ATP (adenozynotrifosforan) i jest wykorzystywana w ustrojowych procesach metabolicznych. Za podstawowy cel odżywiania uznaje się zaspokajanie potrzeb energetycznych organizmu, które związane są z:

  • podstawową przemianą materii,

  • termogenezą poposiłkową,

  • aktywnością fizyczną1

Podstawowa przemiana energii (PPM) zwana inaczej metabolizmem podstawowym jest definiowana, jako najniższy poziom przemian energetycznych, warunkujący dostarczenie energii niezbędnej do zachowania podstawowych funkcji życiowych w optymalnych warunkach bytowych.2 Do podstawowych funkcji życiowych możemy zaliczyć: budowę oraz odbudowę tkanek, pracę układu krążenia oraz układu oddechowego oraz utrzymanie stałej temperatury ciała, a także funkcjonowanie gruczołów wydzielania wewnętrznego. Podstawowa przemiana materii stanowi największą składową całodobowego wydatku energetycznego człowieka. Jej wartość zależy głównie od rozmiarów ciała, wieku, płci oraz stanu fizjologicznego, szczególnie u kobiet.3 Wzrost i masa ciała należą do głównych determinantów całodobowych wydatków energetycznych ludzi, bowiem osoby o większych rozmiarach ciała mają większą podstawową przemianę materii. Określa się, że dziesięciokilogramowa różnica w masie ciała dla dorosłego mężczyzny lub kobiety powoduje w metabolizmie podstawowym różnicę około 120kcal/h (500kJ/24h).4

Biorąc pod uwagę wiek, udowodniono, że u człowieka dorosłego następuje zmniejszenie podstawowej przemiany materii o około 2% w każdej kolejnej dekadzie życia, po ukończeniu 21 lat. Bardzo znacząco maleje PPM po ukończeniu 70 lat, lecz stopień spowolnienia metabolizmu w tym okresie zależy w dużym stopniu od stanu zdrowia i kondycji fizycznej człowieka.5

Wpływ płci na przemianę podstawową materii wynika głownie z różnic w składzie ciała. Większa zawartość tkanki tłuszczowej, czyli mniejszy udział beztłuszczowej masy ciała u kobiet aniżeli u mężczyzn powoduje, że potrzeby energetyczne kobiet są nieco mniejsze. U kobiet obserwuje się zwiększenie PPM podczas menstruacji oraz wyraźny wzrost w drugiej połowie ciąży (o 20-25%) i w czasie karmienia niemowlęcia piersią.6

Termogeneza poposiłkowa oznacza okresowy wzrost natężenia przemiany materii i wydatków energetycznych ustroju, związanych głównie z trawieniem, wchłanianiem i transportem składników odżywczych. Termogeneza, czyli produkcja ciepła, które człowiek musi wytwarzać żeby utrzymać stałą temperaturę ciała, wlicza się do wartości całodobowych wydatków energetycznych.

Aktywność fizyczna, to kolejny element składowy całkowitej przemiany materii, który istotnie wpływa na wartość dobowego wydatku energetycznego. Decydujące znaczenie ma tutaj nakład pracy mięśniowej, czyli wysiłek fizyczny.

Jeżeli, wraz z pożywieniem, dostarczymy organizmowi zbyt dużo energii niż wynosi jego dobowy wydatek energetyczny, to zostanie ona zmagazynowana w postaci tkanki tłuszczowej. Bardzo ważnym jest, zatem odpowiednie zbilansowanie diety pod względem energetycznym.

1 J. Jeszka: Potrzeby energetyczne organizmu, w: J. Gawęcki (red.): Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2010, s. 134.

2J. Gawęcki: Żywienie Człowieka. Tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, s.135

3J. Gawęcki, Żywienie Człowieka. Tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, s.135

4J. Gawęcki, Żywienie Człowieka. Tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, s.135

5J. Gawęcki, Żywienie Człowieka. Tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, s.136

6J. Gawęcki, Żywienie Człowieka. Tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, s.136

Źródło: Praca licencjacka Marleny Sieńskej napisana pod kierunkiem dr hab. Jerzy Bertrandt, temat pracy: „Ocena stanu odżywienia lekarzy prywatnego Centrum Medycznego Grupa LUX MED w Warszawie”

Jeden Komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *